KH¤NG Cã G× QUý H¥N §éC LËP, Tù DO!

Hå CHÝ MINH TOµN TËP
XUÊT B¶N LÇN THø BA
THEO quyÕt ®Þnh cñA
BAN BÝ TH¦ TRUNG ¦¥NG
§¶NG CéNG S¶N VIÖT NAM
Sè

299-q®/TW,

NGµY

TH¸NG 4 N¡M 2010.

6

Héi ®ång xuÊt b¶n
Tr−¬ng TÊn Sang

Chñ tÞch Héi ®ång

T« Huy Røa

Phã Chñ tÞch Héi ®ång

Phan DiÔn

Uû viªn Héi ®ång

Lª V¨n Dòng

Uû viªn Héi ®ång

Lª H÷u NghÜa

Uû viªn Héi ®ång

§ç Hoµi Nam

Uû viªn Héi ®ång

NguyÔn Duy Hïng

Uû viªn Héi ®ång

Ban chØ ®¹o x©y dùng b¶n th¶o
Lª H÷u NghÜa

Tr−ëng ban

Ph¹m Hång Ch−¬ng

Phã Tr−ëng ban

NguyÔn Kh¸nh BËt

Uû viªn

NguyÔn Duy Hïng

Uû viªn

nhãm x©y dùng b¶n th¶o tËp 2
ph¹m hång ch−¬ng
§inh ngäc quý
TrÇn v¨n h¶i
Phan ngäc liªn
NguyÔn v¨n khoan
NguyÔn thÞ giang

Tr−ëng nhãm

hå chÝ minh
toµn tËp
2
1924 - 1929
XuÊt b¶n lÇn thø ba

Nhµ xuÊt b¶n chÝnh trÞ quèc gia - Sù THËT
Hµ Néi - 2011

VII

Lêi giíi thiÖu tËp 2

TËp 2 cña bé s¸ch Hå ChÝ Minh Toµn tËp, xuÊt b¶n lÇn thø ba, giíi
thiÖu nh÷ng t¸c phÈm do NguyÔn ¸i Quèc viÕt tõ n¨m 1924 ®Õn n¨m
1929, tÝnh tõ khi Ng−êi tõ Liªn X« tíi Qu¶ng Ch©u (Trung Quèc) ho¹t
®éng ®Õn tr−íc khi thµnh lËp §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam. §©y lµ kho¶ng
thêi gian kh«ng dµi nh−ng cã nhiÒu sù kiÖn lÞch sö quan träng ®èi víi
phong trµo c¸ch m¹ng thÕ giíi còng nh− ë n−íc ta vµ ®¸nh dÊu nh÷ng
b−íc ph¸t triÓn míi cña qu¸ tr×nh h×nh thµnh t− t−ëng Hå ChÝ Minh.
Trªn c−¬ng vÞ lµ ph¸i viªn cña Quèc tÕ Céng s¶n, NguyÔn ¸i Quèc ®·
tiÕn hµnh viÖc truyÒn b¸ chñ nghÜa céng s¶n vµo ch©u ¸ nãi chung vµ
§«ng D−¬ng nãi riªng, theo dâi vµ chØ ®¹o phong trµo c¸ch m¹ng ë mét sè
n−íc, gãp phÇn quan träng vµo sù ph¸t triÓn cña chñ nghÜa céng s¶n vµ
phong trµo ®Êu tranh gi¶i phãng d©n téc ë c¸c n−íc thuéc ®Þa, phô thuéc
ë ph−¬ng §«ng. Nh÷ng n¨m 1924 - 1929 còng lµ thêi gian NguyÔn ¸i
Quèc trùc tiÕp chuÈn bÞ vÒ chÝnh trÞ, t− t−ëng vµ tæ chøc cho sù ra ®êi cña
§¶ng Céng s¶n ViÖt Nam.
NguyÔn ¸i Quèc ®· tiÕn hµnh nh÷ng nhiÖm vô cao c¶ ®ã trong
®iÒu kiÖn hÕt søc khã kh¨n vµ phøc t¹p cña t×nh h×nh c¸ch m¹ng thÕ
giíi vµ trong n−íc. §ã lµ viÖc Quèc tÕ thø hai ®· béc lé râ sù tháa hiÖp
víi giai cÊp t− s¶n ®Ó chèng l¹i giai cÊp v« s¶n vµ nh©n d©n c¸c n−íc
thuéc ®Þa, phô thuéc. §¶ng X· héi Ph¸p ®· cö A.C. Varen nhËm chøc
Toµn quyÒn §«ng D−¬ng ®Ó t×m c¸ch ®µn ¸p phong trµo yªu n−íc cña

VIII

Hå CHÝ MINH TOµN TËP

nh©n d©n ba n−íc §«ng D−¬ng. Giai cÊp t− s¶n non yÕu ë c¸c n−íc
thuéc ®Þa vµ phô thuéc ®· tá ra kh«ng ®ñ søc ®¶m ®−¬ng ®−îc vai trß
l·nh ®¹o trong sø mÖnh gi¶i phãng d©n téc cña n−íc m×nh tr−íc nh÷ng
thñ ®o¹n ®µn ¸p vµ lõa bÞp cña chñ nghÜa ®Õ quèc, thùc d©n lµm cho
khuynh h−íng c¶i l−¬ng, tho¶ hiÖp ngµy cµng biÓu hiÖn râ, thËm chÝ
mét bé phËn giai cÊp t− s¶n ë mét sè n−íc g¾n bã lîi Ých víi chñ nghÜa
®Õ quèc ®· ph¶n béi, ®Çu hµng vµ ph¶n c¸ch m¹ng. Cuéc ph¶n biÕn cña
T−ëng Giíi Th¹ch ë Trung Quèc (th¸ng 4-1927), n¬i NguyÔn ¸i Quèc
ho¹t ®éng trong thêi gian nµy, lµ mét vÝ dô ®iÓn h×nh. ë trong n−íc, vµo
thêi ®o¹n nµy, mÆc dï cuéc ®Êu tranh cña nh©n d©n ta chèng l¹i thùc
d©n Ph¸p vÉn tiÕp tôc næ ra nh−ng ch−a tho¸t khái sù khñng ho¶ng s©u
s¾c vÒ l·nh ®¹o vµ ®−êng lèi cøu n−íc.
Bªn c¹nh nh÷ng khã kh¨n trªn, t×nh h×nh c¸ch m¹ng thÕ giíi vµ
trong n−íc còng cã nh÷ng thuËn lîi nhÊt ®Þnh. §ã lµ viÖc Quèc tÕ thø ba
(Quèc tÕ céng s¶n) më réng tÇm ¶nh h−ëng vµ quan t©m h¬n ®èi víi
phong trµo gi¶i phãng d©n téc trªn thÕ giíi, ®Æc biÖt lµ ë ch©u ¸, trong ®ã
cã §«ng D−¬ng. Cïng lóc, sù tr−ëng thµnh trªn c¸c ph−¬ng diÖn cña giai
cÊp c«ng nh©n n−íc ta, nhÊt lµ tõ cuéc b·i c«ng cã tæ chøc cña c«ng nh©n
x−ëng söa ch÷a tµu thñy Ba Son (Sµi Gßn) th¸ng 6-1925, ®¸nh dÊu sù
chuyÓn biÕn b−íc ®Çu cña giai cÊp c«ng nh©n ViÖt Nam tõ ®Êu tranh tù
ph¸t sang ®Êu tranh tù gi¸c, ®· lµm cho phong trµo yªu n−íc cña nh©n
d©n ta cã thªm nh÷ng nh©n tè, s¾c th¸i vµ b−íc ph¸t triÓn míi. MÆc dï
c¸c cuéc vËn ®éng cøu n−íc tr−íc ®ã do c¸c sÜ phu yªu n−íc khëi x−íng ®·
bÞ suy yÕu nh−ng phong trµo ®Êu tranh cña nh©n d©n ta vÉn ®−îc duy tr×
vµ bïng ph¸t m¹nh mÏ, tiªu biÓu nh− phong trµo ®Êu tranh ®ßi th¶ Phan
Béi Ch©u vµ lÔ tang Phan Chu Trinh. ChÝnh tõ c¸c phong trµo nµy ®·
sinh ra mét thÕ hÖ nh÷ng nhµ c¸ch m¹ng trÎ tuæi, d−íi sù dÉn d¾t cña
NguyÔn ¸i Quèc, h−íng theo chñ nghÜa céng s¶n vµ ®· trë thµnh nh÷ng
nhµ c¸ch m¹ng tiªn phong cña c¸ch m¹ng ViÖt Nam. T×nh h×nh trªn

LêI GIíI THIÖU TËP 2

IX

chÝnh lµ c¬ së thùc tiÔn cho viÖc h×nh thµnh nh÷ng quan ®iÓm c¬ b¶n cña
NguyÔn ¸i Quèc vÒ c¸ch m¹ng ViÖt Nam ë giai ®o¹n nµy.
Tõ sau th¸ng 6-1925, víi sù ra ®êi vµ ho¹t ®éng m¹nh mÏ cña Héi
ViÖt Nam C¸ch m¹ng Thanh niªn do NguyÔn ¸i Quèc thµnh lËp, ®· lµm
cho phong trµo yªu n−íc ë n−íc ta chuyÓn biÕn m¹nh mÏ, t¹o ra nh÷ng
®iÒu kiÖn c¨n b¶n cho sù ra ®êi cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam vµo ®Çu
n¨m 1930.
Nh÷ng tµi liÖu ®−îc c«ng bè trong tËp 2 nµy cho thÊy b−íc ph¸t triÓn
míi trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh t− t−ëng Hå ChÝ Minh vµ c«ng lao cña
Ng−êi ®èi víi d©n téc, giai cÊp vµ phong trµo c¸ch m¹ng thÕ giíi. Tr−íc
hÕt, ®ã lµ sù phª ph¸n cña NguyÔn ¸i Quèc ®èi víi nh÷ng nhËn thøc ch−a
®Çy ®ñ vÒ vÊn ®Ò d©n téc vµ vÊn ®Ò thuéc ®Þa trong c¸c ®¶ng céng s¶n ë
mét sè n−íc ch©u ¢u vµ viÖc Ng−êi t¨ng c−êng tè c¸o nh÷ng téi ¸c man rî
cña chñ nghÜa thùc d©n ®èi víi c¸c d©n téc thuéc ®Þa. B¶n ¸n chÕ ®é thùc
d©n Ph¸p lµ mét t¸c phÈm næi bËt cña NguyÔn ¸i Quèc ®−îc xuÊt b¶n
trong thêi gian nµy thÓ hiÖn râ nÐt nh÷ng néi dung ®ã. T¸c phÈm nªu râ
nh÷ng téi ¸c khñng khiÕp cña chÕ ®é thùc d©n ë c¸c n−íc thuéc ®Þa biÓu
hiÖn trªn tÊt c¶ c¸c ph−¬ng diÖn kinh tÕ, chÝnh trÞ, x· héi, v¨n hãa nh»m
bãc lét nhiÒu nhÊt, ¸p bøc triÖt ®Ó nhÊt vµ ®i tíi tiªu diÖt ng−êi b¶n xø
trªn c¶ ph−¬ng diÖn sinh häc vµ tinh thÇn. §ã lµ sù tµn b¹o cña nh÷ng kÎ
cai trÞ, ®−îc gäi lµ “nh÷ng nhµ khai hãa”, víi nh÷ng thñ ®o¹n bãc lét
tr¾ng trîn, ¸c ®éc nh− thuÕ m¸u vµ ®Çu ®éc b»ng r−îu cån, ®ång thêi duy
tr× x· héi trong vßng ngu dèt kÕt hîp víi sù thèng trÞ cña t«n gi¸o ngo¹i
lai vµ cuèi cïng lµ ®µn ¸p b»ng sóng ®¹n.
Nèi tiÕp B¶n ¸n chÕ ®é thùc d©n Ph¸p lµ t¸c phÈm Chñng téc da ®en
cña NguyÔn ¸i Quèc lÇn ®Çu tiªn ®−îc c«ng bè trong lÇn xuÊt b¶n thø ba
nµy. T¸c phÈm Chñng téc da ®en kh«ng chØ lµ b¶n ¸n dµnh cho chÕ ®é
ph©n biÖt chñng téc ®èi víi ng−êi da ®en mµ cßn lµ b¶n ¸n chung cho c¶
chÕ ®é ph©n biÖt chñng téc ®èi víi tÊt c¶ nh÷ng ng−êi da mµu trªn hµnh

Hå CHÝ MINH TOµN TËP

X

tinh chóng ta. T¸c phÈm nµy cho loµi ng−êi thÊy râ thùc chÊt cña c¸i gäi
lµ tù do, b×nh ®¼ng, b¸c ¸i cña chñ nghÜa t− b¶n thùc ra chØ lµ sù tù do
c−íp bãc vµ giÕt chãc, lµ chÕ ®é n« lÖ ®−¬ng ®¹i, nh÷ng lß s¸t sinh mµ sù
ph©n biÖt chñng téc víi “hµnh xö kiÓu Lins¬” kh«ng chØ diÔn ra ë Mü mµ
cßn diÔn ra trªn thùc tÕ, d−íi c¸c h×nh thøc kh¸c nhau vµ kh«ng chØ dõng
l¹i ë viÖc bãc lét, c−íp bãc, hµnh h¹, giÕt chãc tïy tiÖn ®èi víi con ng−êi
mµ cßn hñy diÖt ®èi víi m«i tr−êng sèng ë tÊt c¶ c¸c n−íc thuéc ®Þa, phô
thuéc. NguyÔn ¸i Quèc viÕt: “thùc ra cuéc sèng cña nh©n d©n c¸c n−íc bÞ
¸p bøc thuéc ®Þa, cuéc sèng cña nh÷ng ng−êi da ®en, da vµng vµ n©u, cßn
mÊt quyÒn vµ nÆng nÒ h¬n nhiÒu. Kh«ng thÓ miªu t¶, kh«ng thÓ nãi hÕt
®−îc” (tr. 429). Ng−êi chØ râ: “ChÕ ®é thùc d©n ngµy nay ngh×n lÇn v«
nh©n ®¹o, khñng khiÕp vµ téi lçi h¬n so víi chÕ ®é n« lÖ. Nã dÉn tíi sù
hñy diÖt nh©n d©n c¸c thuéc ®Þa” (tr. 408).
Víi t¸c phÈm Chñng téc da ®en - b¶n ¸n chÕ ®é ph©n biÖt chñng téc ë
c¸c n−íc thuéc ®Þa, phô thuéc, NguyÔn ¸i Quèc ®· chØ râ r»ng, cïng víi
cuéc ®Êu tranh anh dòng bÊt chÊp thÊt b¹i cña nh÷ng ng−êi sèng trong
“t¨m tèi, khiÕp nh−îc vµ l¹c hËu, kh«ng cã kh¸i niÖm g× vÒ tæ chøc qu©n sù,
r¸ch r−íi gÇn nh− ë trÇn, hÇu nh− kh«ng cã vò khÝ g× c¶”, giai cÊp v« s¶n
quèc tÕ ph¶i “®øng lªn thµnh mét mÆt trËn thèng nhÊt theo g−¬ng cña Liªn
X«, b¶o vÖ quÇn chóng lao ®éng ë c¸c n−íc thuéc ®Þa vµ nöa thuéc ®Þa bÞ
cïng cùc vµ ®au khæ bëi bän ®Õ quèc quèc tÕ” (tr. 449).
Tuyªn ¸n chung cho chÕ ®é thùc d©n vµ chÕ ®é ph©n biÖt chñng téc
trªn thÕ giíi, NguyÔn ¸i Quèc viÕt: “... mäi chÕ ®é thùc d©n ®Õ quèc ®Òu
tiªu diÖt hÕt c¸c nßi gièng b¶n xø, vµ muèn cøu v·n nh÷ng nßi gièng nµy,
ta ph¶i lËt ®æ chñ nghÜa ®Õ quèc!” (tr. 371).
Trong giai ®o¹n nµy, b−íc ph¸t triÓn míi cña t− t−ëng Hå ChÝ Minh
thÓ hiÖn râ nÐt qua t¸c phÈm §−êng c¸ch mÖnh, ®−îc tËp hîp vµ xuÊt b¶n
tõ nh÷ng bµi gi¶ng cña NguyÔn ¸i Quèc cho c¸c khãa huÊn luyÖn häc viªn
cña Héi ViÖt Nam C¸ch m¹ng Thanh niªn. §−êng c¸ch mÖnh ®· tr×nh bµy

LêI GIíI THIÖU TËP 2

XI

nh÷ng quan ®iÓm c¬ b¶n nhÊt vÒ ®−êng lèi, ph−¬ng ph¸p c¸ch m¹ng ViÖt
Nam trong thêi ®¹i míi.
B»ng nh÷ng cø liÖu lÞch sö vµ sù ph©n tÝch s©u s¾c, NguyÔn ¸i Quèc
®· chØ râ cho nh©n d©n ViÖt Nam còng nh− nh©n d©n c¸c n−íc thuéc ®Þa
thÊy r»ng c«ng cuéc ®Êu tranh gi¶i phãng trong thêi ®¹i míi kh«ng thÓ ®i
theo con ®−êng c¸ch m¹ng t− s¶n, v× ®ã lµ “c¸ch mÖnh kh«ng ®Õn n¬i,
tiÕng lµ céng hßa vµ d©n chñ, kú thùc trong th× nã t−íc lôc c«ng n«ng,
ngoµi th× nã ¸p bøc thuéc ®Þa” (tr. 296). Ng−êi chØ râ, ®Ó lµm c¸ch m¹ng
th¾ng lîi, ®iÒu kiÖn hµng ®Çu lµ ph¶i cã §¶ng cña giai cÊp c«ng nh©n
l·nh ®¹o, “®Ó trong th× vËn ®éng vµ tæ chøc d©n chóng, ngoµi th× liªn l¹c
víi d©n téc bÞ ¸p bøc vµ v« s¶n giai cÊp mäi n¬i. §¶ng cã v÷ng c¸ch mÖnh
míi thµnh c«ng”. “§¶ng muèn v÷ng th× ph¶i cã chñ nghÜa lµm cèt... §¶ng
mµ kh«ng cã chñ nghÜa còng nh− ng−êi kh«ng cã trÝ kh«n, tµu kh«ng cã
bµn chØ nam”. Ng−êi kh¼ng ®Þnh: “B©y giê häc thuyÕt nhiÒu, chñ nghÜa
nhiÒu, nh−ng chñ nghÜa ch©n chÝnh nhÊt, ch¾c ch¾n nhÊt, c¸ch mÖnh
nhÊt lµ chñ nghÜa Lªnin” (tr. 289). NguyÔn ¸i Quèc kÕt luËn: “C¸ch mÖnh
Nga d¹y cho chóng ta r»ng muèn c¸ch mÖnh thµnh c«ng th× ph¶i d©n
chóng (c«ng n«ng) lµm gèc, ph¶i cã ®¶ng v÷ng bÒn, ph¶i bÒn gan, ph¶i hy
sinh, ph¶i thèng nhÊt. Nãi tãm l¹i lµ ph¶i theo chñ nghÜa M· Kh¾c T− vµ
Lªnin” (tr. 304).
TËp 2 Hå ChÝ Minh Toµn tËp, xuÊt b¶n lÇn thø ba, c«ng bè nh÷ng t¸c
phÈm chØ râ mét trong nh÷ng quan ®iÓm rÊt quan träng cña NguyÔn ¸i
Quèc lµ quan ®iÓm vÒ ®oµn kÕt quèc tÕ mµ tr−íc hÕt lµ sù cÇn thiÕt ph¶i
liªn minh c¸c d©n téc bÞ ¸p bøc trong cuéc ®Êu tranh chung v× sù nghiÖp
gi¶i phãng cña chÝnh d©n téc m×nh. NguyÔn ¸i Quèc chØ râ r»ng: “Bän ®Õ
quèc cè nhiªn lµ ¸p bøc ng−êi An Nam, nh−ng ®ång thêi chóng còng ¸p
bøc c¶ ng−êi Trung Quèc... Chóng ta biÕt r»ng, c¸c d©n téc bÞ ¸p bøc trªn
thÕ giíi hiÖn nay cã Ai CËp, Marèc, Xyri, An Nam, Trung Quèc vµ rÊt nhiÒu
n−íc kh¸c. Cho nªn, chóng ta cÇn ph¶i liªn hiÖp l¹i, cïng nhau chèng chñ

Hå CHÝ MINH TOµN TËP

XII

nghÜa ®Õ quèc” (tr. 231-232). Ng−êi cho r»ng, ph¶i “Lµm cho c¸c d©n téc
thuéc ®Þa, tõ tr−íc ®Õn nay vÉn c¸ch biÖt nhau, hiÓu biÕt nhau h¬n vµ ®oµn
kÕt l¹i ®Ó ®Æt c¬ së cho mét Liªn minh ph−¬ng §«ng t−¬ng lai, khèi liªn
minh nµy sÏ lµ mét trong nh÷ng c¸i c¸nh cña c¸ch m¹ng v« s¶n” (tr. 134).
Cïng víi quan ®iÓm vÒ sù cÇn thiÕt ph¶i ®oµn kÕt c¸c d©n téc bÞ ¸p
bøc, x©y dùng khèi liªn minh chiÕn ®Êu cña c¸c d©n téc nµy trong cuéc ®Êu
tranh gi¶i phãng cña m×nh lµ quan ®iÓm cña NguyÔn ¸i Quèc vÒ sù cÇn
thiÕt ph¶i g¾n c¸ch m¹ng gi¶i phãng d©n téc víi c¸ch m¹ng v« s¶n thÕ giíi,
ph¶i x©y dùng khèi liªn minh chiÕn ®Êu gi÷a giai cÊp v« s¶n ë chÝnh quèc
víi nh©n d©n c¸c n−íc thuéc ®Þa, phô thuéc. Bëi, theo Ng−êi, “§øng tr−íc
chñ nghÜa t− b¶n vµ chñ nghÜa ®Õ quèc, quyÒn lîi cña chóng ta lµ thèng
nhÊt” (tr. 139).
Theo NguyÔn ¸i Quèc, ®Ó h×nh thµnh khèi liªn minh chiÕn ®Êu gi÷a
c¸c lùc l−îng c¸ch m¹ng v« s¶n vµ c¸ch m¹ng gi¶i phãng d©n téc chèng chñ
nghÜa ®Õ quèc, ph¶i “Lµm cho ®éi tiªn phong cña lao ®éng thuéc ®Þa tiÕp
xóc mËt thiÕt víi giai cÊp v« s¶n ph−¬ng T©y ®Ó dän ®−êng cho mét sù hîp
t¸c thËt sù sau nµy”. Vµ, theo Ng−êi, “chØ cã sù hîp t¸c nµy míi b¶o ®¶m
cho giai cÊp c«ng nh©n quèc tÕ giµnh ®−îc th¾ng lîi cuèi cïng” (tr. 134).
C¸c t¸c phÈm cña NguyÔn ¸i Quèc trong giai ®o¹n nµy cßn cho
thÊy nh÷ng nhËn thøc cña Ng−êi vÒ C¸ch m¹ng Th¸ng M−êi Nga vµ
V.I. Lªnin. NguyÔn ¸i Quèc viÕt: “Lªnin lµ ng−êi ®Çu tiªn ®· hiÓu vµ
®¸nh gi¸ hÕt tÇm quan träng lín lao cña viÖc l«i cuèn nh©n d©n c¸c
n−íc thuéc ®Þa vµo phong trµo c¸ch m¹ng. Lªnin lµ ng−êi ®Çu tiªn ®·
chØ râ r»ng, nÕu kh«ng cã sù tham gia cña c¸c d©n téc thuéc ®Þa, th×
c¸ch m¹ng x· héi kh«ng thÓ cã ®−îc” (tr. 147). Vµ Ng−êi kh¼ng ®Þnh:
“Khi cßn sèng, Lªnin lµ ng−êi thÇy, ng−êi cha cña nh©n d©n bÞ ¸p bøc.
Sau khi mÊt, Ng−êi lµ ng«i sao chØ ®−êng tiÕn tíi sù nghiÖp gi¶i phãng
vÜ ®¹i cña nh©n d©n bÞ ¸p bøc... Lªnin sèng m·i trong lßng mäi ng−êi
d©n n« lÖ ë c¸c n−íc thuéc ®Þa” (tr. 223-224).

LêI GIíI THIÖU TËP 2

XIII

Nh÷ng quan ®iÓm vÒ ®oµn kÕt quèc tÕ trªn ®©y thÓ hiÖn tÇm vãc vµ
nh÷ng cèng hiÕn trªn b×nh diÖn thÕ giíi cña NguyÔn ¸i Quèc ®èi víi
phong trµo gi¶i phãng c¸c d©n téc bÞ ¸p bøc nãi riªng vµ phong trµo c¸ch
m¹ng chèng chñ nghÜa t− b¶n trªn thÕ giíi nãi chung.
Nh÷ng quan ®iÓm cña NguyÔn ¸i Quèc th«ng qua c¸c t¸c phÈm ë giai
®o¹n nµy còng nh− nh÷ng ho¹t ®éng thùc tiÔn cña Ng−êi ®· gãp phÇn thóc
®Èy sù ph¸t triÓn nhanh chãng cña c¸ch m¹ng ViÖt Nam lªn mét tÇm cao
míi, nhÊt lµ ®· t¹o ra sù chuyÓn biÕn m¹nh mÏ cña phong trµo c«ng nh©n
vµ phong trµo yªu n−íc ViÖt Nam ®−a tíi sù ra ®êi cña ba tæ chøc céng s¶n,
tiÒn th©n cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam. Nh÷ng quan ®iÓm cña Ng−êi
kh«ng chØ ®Æt c¬ së cho viÖc h×nh thµnh ®−êng lèi c¸ch m¹ng ®óng ®¾n cña
§¶ng ta, lµ ngän ®Ìn pha soi s¸ng cho c¸ch m¹ng ViÖt Nam mµ cßn lµ vò
khÝ s¾c bÐn ®Ó chiÕn ®Êu vµ chiÕn th¾ng t− t−ëng c¶i l−¬ng, d©n téc hÑp
hßi, tháa hiÖp... gãp phÇn x¸c lËp ®Þa vÞ l·nh ®¹o v÷ng ch¾c cña giai cÊp v«
s¶n vµ chÝnh ®¶ng cña nã ®èi víi c¸ch m¹ng ViÖt Nam.
Toµn bé nh÷ng t¸c phÈm cña NguyÔn ¸i Quèc trong tËp 2 còng ph¶n
¸nh sù ho¹t ®éng cña Ng−êi trong ®iÒu kiÖn hÕt søc khã kh¨n nh−ng ®Çy
s¸ng t¹o, kh«ng chØ trong viÖc vËn dông chñ nghÜa M¸c - Lªnin vµo hoµn
c¶nh cô thÓ cña ViÖt Nam mµ cßn lµ cña tÊt c¶ c¸c d©n téc bÞ ¸p bøc trªn
thÕ giíi, gãp phÇn quan träng vµo viÖc b¶o vÖ, ph¸t triÓn vµ lµm phong
phó thªm lý luËn cña chñ nghÜa M¸c - Lªnin vÒ c¸ch m¹ng gi¶i phãng
d©n téc ë thuéc ®Þa vµ c¸ch m¹ng v« s¶n nãi chung.
Nh÷ng ho¹t ®éng phong phó vÒ lý luËn vµ thùc tiÔn cña NguyÔn ¸i Quèc
trong thêi gian tõ n¨m 1924 ®Õn n¨m 1929 ®−îc ph¶n ¸nh trong tËp 2
cña bé s¸ch Hå ChÝ Minh Toµn tËp, xuÊt b¶n lÇn thø ba, lµ nhê kÕt qu¶
s−u tÇm, x¸c minh cña nhiÒu c¬ quan l−u tr÷, b¶o tµng..., cña c¸c nhµ khoa
häc, c¸c nhµ ho¹t ®éng chÝnh trÞ - x· héi trong vµ ngoµi n−íc. C¸c tµi liÖu
míi ®−îc x¸c minh theo nh÷ng nguyªn t¾c cña v¨n b¶n häc: tµi liÖu cã
ghi tªn NguyÔn ¸i Quèc, hoÆc c¸c bÝ danh, bót danh kh¸c nhau ®· ®−îc

XIV

Hå CHÝ MINH TOµN TËP

x¸c minh còng nh− c¸c tµi liÖu cã trong hå s¬ l−u tr÷ cña Quèc tÕ Céng
s¶n trao cho Trung −¬ng §¶ng ta ®· ®−îc kh¼ng ®Þnh... Mét sè tµi liÖu
ch−a ®ñ c¬ së ®Ó x¸c ®Þnh ch¾c ch¾n lµ cña NguyÔn ¸i Quèc ®−îc xÕp ë
phÇn Phô lôc ®Ó tiÕp tôc nghiªn cøu, x¸c minh thªm.
MÆc dï ®· cã nhiÒu cè g¾ng, song lÇn xuÊt b¶n nµy vÉn kh«ng tr¸nh
khái thiÕu sãt, mong b¹n ®äc gãp ý ®Ó lÇn xuÊt b¶n sau ®−îc tèt h¬n.
HéI §åNG XUÊT B¶N
Hå CHÝ MINH TOµN TËP lÇn thø ba

1

GöI TæNG TH¦ Ký QUèC TÕ N¤NG D¢N1)
Qu¶ng Ch©u, ngµy 12-11-1924

Göi ®ång chÝ §«mban, Tæng Th− ký Quèc tÕ N«ng d©n1,
§ång chÝ th©n mÕn,
ChuyÕn ®i cña t«i tõ M¸txc¬va ®−îc quyÕt ®Þnh h¬i ®ét ngét, vµ
t«i kh«ng thÓ b¸o tr−íc cho ®ång chÝ ®iÒu ®ã. T«i xin ®ång chÝ thø lçi
vµ chuyÓn sù t¹ lçi cña t«i ®Õn c¸c ®ång chÝ chóng ta ë Héi ®ång.
ë ®©y, chóng ta cã mét phong trµo n«ng d©n rÊt ®¸ng chó ý:
d−íi sù b¶o trî cña Quèc d©n §¶ng vµ d−íi sù l·nh ®¹o cña nh÷ng
ng−êi céng s¶n, nh÷ng n«ng d©n nghÌo ®· tù tæ chøc l¹i. VÒ phÝa
c¸c ®Þa chñ, hä còng cã tæ chøc nh−ng tÊt nhiªn víi mét môc ®Ých
kh¸c. §ã lµ mét c¬ héi tuyÖt diÖu cho sù tuyªn truyÒn cña chóng
ta. VËy t«i ®Ò nghÞ ®ång chÝ vui lßng göi cho t«i tÊt c¶ mäi tµi liÖu
mµ ®ång chÝ cã thÓ cã nh− c¸c b¸o, c¸c tuyªn ng«n, v.v.. T«i sÏ ®¶m
nhiÖm thu xÕp víi c¸c ®ång chÝ chóng ta ë ®©y ®Ó phæ biÕn chóng.
VÒ viÖc liªn quan tíi vÞ trÝ cña t«i lµ uû viªn §oµn Chñ tÞch
Quèc tÕ N«ng d©n th× ®ång chÝ cø lµm nÕu nh− ®ång chÝ xÐt lµ tèt
hoÆc lµ ®Ò nghÞ thay thÕ t«i, ë tr−êng hîp nµy ®ång chÝ nãi lµ t«i
èm, chø ®õng nãi lµ t«i v¾ng mÆt, bëi v× t«i sèng bÊt hîp ph¸p ë
_______________
1) §Çu ®Ò do Ban biªn tËp ®Æt (BT).

2

Hå CHÝ MINH TOµN TËP

®©y. HoÆc lµ nÕu ®ång chÝ thÊy cã Ých th× cø gi÷ l¹i c¸i danh nghÜa
d©n thuéc ®Þa NguyÔn ¸i Quèc ®Ó trang trÝ cho nh÷ng tuyªn ng«n
vµ nh÷ng lêi kªu gäi cña Héi ®ång.
Xin göi ®ång chÝ vµ tÊt c¶ c¸c ®ång chÝ cña chóng ta lêi chµo
céng s¶n.
§Þa chØ ®Ó göi tµi liÖu:
¤. Lu, H·ng th«ng tÊn R«xta, Qu¶ng Ch©u, Trung Quèc.
NGUYÔN ¸I QuèC
Th− ®¸nh m¸y b»ng tiÕng Ph¸p,
b¶n chôp l−u t¹i ViÖn Hå ChÝ Minh.

3

GöI BAN BI£N TËP T¹P CHÝ
RAB¤TNHÝTXA1)

Qu¶ng Ch©u, ngµy 12-11-1924
C¸c n÷ ®ång chÝ th©n mÕn,
Khi t«i cßn ë Quèc tÕ Céng s¶n2, t«i phÊn khëi ®−îc ®«i lÇn
céng t¸c víi tê b¸o cña c¸c ®ång chÝ. Nay t«i muèn tiÕp tôc sù céng
t¸c Êy. Nh−ng v× ë ®©y t«i ho¹t ®éng bÊt hîp ph¸p, cho nªn t«i göi
bµi cho c¸c ®ång chÝ d−íi h×nh thøc "Nh÷ng bøc th− tõ Trung
Quèc" vµ ký tªn mét phô n÷. T«i nghÜ r»ng lµm nh− vËy nh÷ng bµi
viÕt cã tÝnh chÊt ®éc ®¸o h¬n vµ phong phó h¬n ®èi víi ®éc gi¶,
®ång thêi còng b¶o ®¶m giÊu ®−îc tªn thËt cña t«i.
Xin c¸c ®ång chÝ göi ®Òu ®Æn cho t«i kh«ng chØ riªng b¸o cña
c¸c ®ång chÝ, mµ c¶ nh÷ng s¸ch b¸o Nga mµ phô n÷ vµ thiÕu nhi
cã thÓ −a thÝch, bëi v× ë ®©y cßn ph¶i lµm nhiÒu viÖc vËn ®éng phô
n÷ vµ thiÕu nhi, nh−ng c¸c ®ång chÝ cña chóng ta ë ®©y l¹i ch−a cã
®ñ tµi liÖu huÊn luyÖn vµ tuyªn truyÒn. VÒ phÇn t«i, t«i høa sÏ
cung cÊp cho c¸c ®ång chÝ tin tøc vÒ phong trµo phô n÷ ë ph−¬ng
§«ng nãi chung vµ ë Trung Quèc nãi riªng.
NÕu ph¶i tr¶ tiÒn ®Æt mua c¸c thø b¸o mµ c¸c ®ång chÝ sÏ göi
_______________
1) T¹p chÝ Rab«tnhÝtxa (t¹p chÝ N÷ c«ng nh©n) do Héi Phô n÷ Liªn
bang Céng hßa x· héi chñ nghÜa X«viÕt Nga xuÊt b¶n (BT).

4

Hå CHÝ MINH TOµN TËP

cho t«i, xin c¸c ®ång chÝ cø gi÷ l¹i tiÒn thï lao c¸c bµi b¸o t«i viÕt
®Ó tr¶.
Xin c¸c ®ång chÝ nhËn lêi chµo céng s¶n cña t«i.
§Þa chØ nhËn b¸o:
¤. Lu, H·ng th«ng tÊn R«xta,
Qu¶ng Ch©u, Trung Quèc.
Th− ®¸nh m¸y b»ng tiÕng Ph¸p,
b¶n chôp l−u t¹i ViÖn Hå ChÝ Minh.

NGUYÔN ¸I QuèC

5

GöI MéT §åNG CHÝ TRONG QUèC TÕ CéNG S¶N1)
Qu¶ng Ch©u, ngµy 12-11-1924
§ång chÝ th©n mÕn,
ChØ cã mét dßng ch÷ ®Ó b¸o cho ®ång chÝ biÕt r»ng t«i ®· ®Õn
®©y h«m qua, vµ ®ang ë nhµ ®ång chÝ B«r«®in víi 2 hoÆc 3 ®ång chÝ
Trung Quèc. T«i ch−a gÆp ai c¶.
Mäi ng−êi ë ®©y ®Òu bËn vÒ viÖc B¸c sÜ T«n2) lªn ph−¬ng B¾c.
T«i sÏ viÕt th− cho ®ång chÝ sím.
Xin göi lêi chµo anh em cña t«i ®Õn ®ång chÝ vµ tÊt c¶ c¸c ®ång
chÝ chóng ta ë Quèc tÕ Céng s¶n.
NGUYÔN ¸I QUèC

§Þa chØ:
¤. Lu, H·ng th«ng tÊn R«xta, Qu¶ng Ch©u, Trung Quèc.
Vui lßng chuyÓn gióp bøc th− sau ®©y tíi V¨n phßng §¶ng Ph¸p.
Th− ®¸nh m¸y b»ng tiÕng Ph¸p,
b¶n chôp l−u t¹i ViÖn Hå ChÝ Minh.

_______________
1) Th− kh«ng ®Ò tªn ng−êi nhËn. Cã thÓ lµ göi ®Õn mét ®ång chÝ
trong Ban Ph−¬ng §«ng cña Quèc tÕ Céng s¶n (BT).
2) B¸c sÜ T«n Trung S¬n (BT).

6

TH¦ Tõ TRUNG QUèC, Sè 1

C¸c n÷ ®ång chÝ th©n mÕn,
C¸c ®ång chÝ biÕt r»ng n−íc t«i, Trung Quèc, bÞ k×m kÑp tµn
nhÉn trong mét c¸i k×m mµ nh÷ng ®Õ quèc n−íc ngoµi lµ mét gäng
vµ nh÷ng tay sai trung thµnh cña chóng - nh÷ng bän qu©n phiÖt
Trung Quèc - lµ gäng kh¸c. Bän chóng gióp nhau ®Ó bãc lét chóng
t«i. Mçi khi chóng thÊy phong trµo gi¶i phãng n¶y sinh - dï cña
®µn «ng hay ®µn bµ - chóng kh«ng tõ viÖc g× ®Ó bãp chÕt nã. Sù ¸p
bøc ®Ì nÆng lªn chóng t«i, nh−ng chóng t«i bÞ ¸p bøc nÆng nÒ h¬n
gÊp ngh×n lÇn ®µn «ng... Kh«ng cã chót quyÒn tù do chÝnh trÞ, kinh
tÕ vµ x· héi, chóng t«i bÞ bãc lét gÊp ®«i bëi v× lµ lao ®éng vµ v× lµ
®µn bµ. ViÖc kh«ng cã häc vÊn, tÝnh thô ®éng, tËp tôc cßn lµm cho
nh÷ng nçi khæ cùc cña chóng t«i cµng nÆng nÒ thªm.
TiÕng vang cña c¸ch m¹ng Nga3 lµm cho chóng t«i d−êng nh−
tho¸t khái c¬n ¸c méng ®au ®ín. DÇn dÇn chóng t«i b¾t ®Çu nghe,
nh×n, suy nghÜ vµ trë nªn ý thøc ®−îc r»ng chóng t«i còng vËy,
chóng t«i lµ nh÷ng con ng−êi nh− nh÷ng ®µn «ng, r»ng chóng t«i
còng vËy, chóng t«i ph¶i cã quyÒn sèng vµ lµm viÖc, vµ sau hÕt
r»ng ®Ó giµnh ®−îc quyÒn ®ã, chóng t«i còng ph¶i ®Êu tranh nh−
nh÷ng ®µn «ng vµ cïng víi ®µn «ng chèng l¹i nh÷ng kÎ bãc lét
chóng t«i. Tõ ®ã, nh÷ng ng−êi tiÕn bé nhÊt trong chóng t«i vµo
§¶ng Céng s¶n, vµo Thanh niªn Céng s¶n; nh÷ng ng−êi kh¸c gia
nhËp ®¶ng c¸ch m¹ng lµ Quèc d©n §¶ng. §¶ng nµy cã c¶m t×nh
thµnh thËt víi n−íc Céng hoµ X«viÕt.

Th− tõ trung quèc, sè 1

7

N−íc Nga c¸ch m¹ng kh«ng chØ nªu mét tÊm g−¬ng mµ cßn
cho chóng t«i ng−êi h−íng dÉn n÷a. Chóng t«i ®−îc may m¾n lµ ë
®©y cã n÷ ®ång chÝ, ®ång chÝ B«r«®in1). §ång chÝ nµy nç lùc lµm
cho chóng t«i hiÓu vµ lµm viÖc trªn con ®−êng gi¶i phãng. §ång chÝ
tæ chøc, gi¸o dôc, khuyÕn khÝch, lµm thøc tØnh t¹i mäi n¬i mµ ®ång
chÝ ®Õn. Khi lµm cho chóng t«i c¶m phôc C¸ch m¹ng Nga, ®ång
thêi, ®ång chÝ còng lµm cho chóng t«i c¶m thÊy sù tÊt yÕu cña c¸ch
m¹ng Trung Quèc. §ång chÝ cã c¸ch ®Æc biÖt ®Ó nãi chuyÖn víi
chóng t«i. Nh÷ng lêi râ rµng, ®¬n gi¶n vµ thµnh thùc cña ®ång chÝ
khiÕn chóng t«i hiÓu ®−îc vµ suy nghÜ. §ång chÝ biÕt khuyÕn khÝch
nh÷ng chÞ ®· hiÓu chót Ýt vµ lµm cho nh÷ng chÞ kh¸c cßn ch−a
hiÓu th× hiÓu. C¸c ®ång chÝ biÕt r»ng chóng t«i, phô n÷ Trung
Quèc, cßn rÊt l¹c hËu, nhót nh¸t vµ h÷ng hê. §ã lµ mét nhiÖm vô
kh¸ khã kh¨n ®Ó lµm cho chóng t«i ®ét nhiªn tho¸t khái tËp qu¸n
hµng ngh×n n¨m ®ã, vËy mµ ®ång chÝ th©n mÕn cña chóng t«i ®·
lµm c¸i ®ã khÐo lÐo ®Õn thÕ vµ ©n cÇn niÒm në ®Õn thÕ, nÕu nh− t«i
cã thÓ bµy tá nh− vËy. C¸c ®ång chÝ h·y ghi nhËn ®©y lµ mét vÝ dô:
Th¸ng tr−íc, t¹i buæi lÔ kû niÖm C¸ch m¹ng Nga, do lêi kªu gäi
cña n÷ ®ång chÝ B«r«®in, h¬n 3.000 n÷ c«ng nh©n vµ n÷ sinh viªn
Qu¶ng Ch©u ®· ®i biÓu t×nh víi nam giíi vµ ®· dù mÝt tinh. Sau
khi nghe ng−êi ®ång chÝ chóng ta nãi trong mét giê mµ bµi diÔn
v¨n bÞ ng¾t qu·ng bëi nh÷ng trµng vç tay kÐo dµi, mét chÞ cña
chóng t«i ®· ®äc nghÞ quyÕt sau ®©y:
H«m nay, chóng t«i ë ®©y ®Ó lµm lÔ kû niÖm cuéc C¸ch m¹ng
vÜ ®¹i nhÊt mµ lÞch sö ®· chøng kiÕn: Cuéc C¸ch m¹ng Nga. ChÝnh
nhê cuéc c¸ch m¹ng nµy mµ c¬ së cña quyÒn tù do ch©n chÝnh vµ
quyÒn b×nh ®¼ng thùc sù ®· ®−îc ®Æt ra cho loµi ng−êi. ChÝnh nhê
cuéc c¸ch m¹ng nµy mµ sù gi¶i phãng phô n÷ sÏ cã gi¸ trÞ vµ cã
nh÷ng ý nghÜa ®Çy ®ñ, trän vÑn.
_______________
1) ë ®©y t¸c gi¶ nãi tíi vî cña M.M. B«r«®in, Tr−ëng ®oµn cè vÊn
cña ChÝnh phñ Liªn X« bªn c¹nh ChÝnh phñ T«n Trung S¬n nh÷ng n¨m
1923 - 1927 (BT).

8

Hå CHÝ MINH TOµN TËP

Thay mÆt cho tÊt c¶ c¸c chÞ em, c¶m ¬n n÷ ®ång chÝ vµ cam kÕt
lµm viÖc hÕt søc m×nh ®Ó hîp søc vµo sù chiÕn th¾ng cuèi cïng cña
c¸ch m¹ng thÕ giíi, më ®Çu mét c¸ch th¾ng lîi bëi giai cÊp v« s¶n
anh hïng n−íc Nga.
NghÞ quyÕt nµy ®· ®−îc biÓu quyÕt nhÊt trÝ víi tiÕng h« to:
C¸ch m¹ng Nga mu«n n¨m!
C¸ch m¹ng Trung Quèc mu«n n¨m!
§¶ ®¶o chñ nghÜa ®Õ quèc!
Ng−êi ta ch−a bao giê thÊy phÊn khëi nhiÒu nh− thÕ trong phô
n÷ chóng t«i! §ã thËt sù ®· lµ cuéc c¸ch m¹ng nhá!
Trong th− sau, t«i sÏ cho c¸c ®ång chÝ biÕt chóng t«i ho¹t ®éng
ë ®©y nh− thÕ nµo. Trong khi chê ®îi niÒm vui ®−îc ®äc th− c¸c
®ång chÝ, thay mÆt c¸c ®ång chÝ cña t«i, xin göi ®Õn c¸c ®ång chÝ lêi
chµo ch©n thµnh nhÊt.
Qu¶ng Ch©u, 12-11-1924

LOO SHING YAN
n÷ ®¶ng viªn Quèc d©n §¶ng1)

Th− ®¸nh m¸y b»ng tiÕng Ph¸p,
b¶n chôp l−u t¹i ViÖn Hå ChÝ Minh.

_______________
1) Trong th− göi t¹p chÝ Rab«tnhÝtxa ngµy 12-11-1924, NguyÔn ¸i
Quèc th«ng b¸o: C¸c bµi göi t¹p chÝ lÊy tªn Nh÷ng bøc th− tõ Trung Quèc
vµ ký tªn mét phô n÷. Xem tËp nµy, tr. 3 (BT).

9

GöI CHñ TÞCH §OµN QUèC TÕ CéNG S¶N
T«i ®Õn Qu¶ng Ch©u4 vµo gi÷a th¸ng 12. T«i ®· gÆp t¹i ®©y vµi
ba nhµ c¸ch m¹ng quèc gia An Nam, trong sè nµy cã mét ng−êi ®·
xa rêi xø së tõ ba m−¬i n¨m nay1). Trong thêi gian ®ã «ng ta ®· tæ
chøc nhiÒu cuéc næi dËy chèng Ph¸p. TÊt c¶ nh÷ng cuéc næi dËy Êy
®Òu ®· ®−a tíi c¸i chÕt cña mÊy tªn sÜ quan vµ binh lÝnh Ph¸p, sù
chiÕm ®o¹t mÊy khÈu sóng vµ... lµ viÖc ng−êi cña chóng ta ch¹y
tho¸t, do kh«ng ®−îc gióp ®ì vµ viÖn trî.
Môc ®Ých duy nhÊt cña «ng nµy lµ tr¶ thï cho n−íc, cho nhµ ®·
bÞ bän Ph¸p tµn s¸t. ¤ng kh«ng hiÓu chÝnh trÞ, vµ l¹i cµng kh«ng
hiÓu viÖc tæ chøc quÇn chóng. Trong c¸c cuéc th¶o luËn, t«i ®· gi¶i
thÝch cho «ng hiÓu sù cÇn thiÕt cña tæ chøc vµ sù v« Ých cña nh÷ng
hµnh ®éng kh«ng c¬ së. ¤ng ®· ®ång ý. Vµ ®©y lµ nh÷ng viÖc mµ
chóng t«i b¾t ®Çu cïng nhau tiÕn hµnh:
a) T«i ®· v¹ch mét kÕ ho¹ch tæ chøc vµ xin göi kÌm b¶n sao
theo ®©y.
b) Sau khi ®· t¸n thµnh kÕ ho¹ch nµy, «ng ®· ®−a cho t«i mét
b¶n danh s¸ch 10 ng−êi An Nam ®· cïng «ng ho¹t ®éng bÊy l©u.
c) T«i ®· chän 5 ng−êi quª ë 5 tØnh kh¸c nhau. Chóng t«i sÏ cö
mét ng−êi An Nam ®−a hä tíi Qu¶ng Ch©u. T«i sÏ huÊn luyÖn cho
hä vÒ ph−¬ng ph¸p tæ chøc. Chóng t«i sÏ göi hä trë vÒ §«ng D−¬ng
_______________
1) Nguyªn b¶n tiÕng Ph¸p viÕt lµ: "Ba m−¬i n¨m nay". ë ®©y t¸c gi¶
nh¾c tíi cô Phan Béi Ch©u (BT).

Hå CHÝ MINH TOµN TËP

10

ho¹t ®éng sau 3 th¸ng häc tËp; vµ chóng t«i sÏ lÊy ra mét ®oµn
kh¸c. Trong lóc nµy, ®©y lµ biÖn ph¸p duy nhÊt.
§Ó chi vµo c¸c phÝ tæn, t«i ®· lÊy sè cßn l¹i trong mãn tiÒn ®i
®−êng cña c¸c ®ång chÝ ®· cho t«i (150 ®ång) vµ vÒ sau th× sao?
T«i lµm viÖc mçi ngµy vµi giê cho h·ng R«xta; nh−ng tiÒn
l−¬ng cña t«i kh«ng cho phÐp t«i cã thÓ mét m×nh bao cho "c¸c häc
viªn" cña t«i. Vµ khi c¸c häc viªn ®Õn Qu¶ng Ch©u, rÊt cã thÓ råi
sÏ ph¶i ®em tÊt c¶ hoÆc gÇn tÊt c¶ th× giê cña t«i vµo viÖc huÊn
luyÖn hä, lóc ®ã t×nh h×nh tµi chÝnh cña t«i sÏ kh«ng cã lèi tho¸t.
Bëi vËy, t«i ®Ò nghÞ ®ång chÝ chØ thÞ cho c¸c ®¹i diÖn cña ®ång chÝ ë
Qu¶ng Ch©u còng ph¶i ch¨m lo ®Õn §«ng D−¬ng.
T«i thiÕt t−ëng ch−a cÇn ph¶i th¶o mét b¶n b¸o c¸o vÒ t×nh
h×nh Trung Quèc bëi v× c¸c ®ång chÝ Trung Quèc vµ Nga ®· lµm
viÖc ®ã; tuy nhiªn, b©y giê t«i l−u ý ®ång chÝ vÊn ®Ò tuyªn truyÒn
trong phô n÷ vµ thiÕu nhi. N÷ ®ång chÝ B«r«®in ®· phµn nµn lµ
kh«ng nhËn ®−îc tµi liÖu (b¸o chÝ, ch−¬ng tr×nh, v.v.) mµ n÷ ®ång
chÝ ®· xin M¸txc¬va. §iÒu ®ã ®· ng¨n c¶n kh«ng cho c«ng t¸c cña
n÷ ®ång chÝ Êy tiÕn triÓn vµ còng cã lóc ®· c¶n trë hoµn toµn c«ng
t¸c cña n÷ ®ång chÝ Êy. N÷ ®ång chÝ Êy ®· viÕt th− nhiÒu lÇn cho
Quèc tÕ Phô n÷, nh−ng c¸c bøc th− ®Òu kh«ng cã håi ®¸p vµ kh«ng
mang l¹i kÕt qu¶.
Mong c¸c ®ång chÝ nhËn cho lêi chµo céng s¶n.
Qu¶ng Ch©u, ngµy 18 th¸ng 12 n¨m 1924
(Trong lóc nµy t«i lµ mét ng−êi Trung Quèc
chø kh«ng ph¶i lµ mét ng−êi An Nam, vµ tªn t«i
lµ Lý Thuþ chø kh«ng ph¶i lµ NguyÔn ¸i Quèc).
Tµi liÖu tiÕng Ph¸p, l−u t¹i
Côc L−u tr÷ V¨n phßng Trung −¬ng §¶ng.

11

T×NH H×NH §¤NG D¦¥NG1)
Th¸ng 11 vµ 12-1924
T×nh h×nh kinh tÕ:
1. Mét tæng ng©n s¸ch 76.743.000 ®ång §«ng D−¬ng ®· ®−îc
biÓu quyÕt. 1/5 sè tiÒn ®ã lµ tiÒn l·i trong viÖc b¸n thuèc phiÖn
(14.900.000 ®ång §«ng D−¬ng).
2. Vµo th¸ng 10, nhiÒu tØnh ®· bÞ lôt vµ b·o tµn ph¸. Nh÷ng sù
thiÖt h¹i kh«ng ®−îc râ; ChÝnh phñ kh«ng muèn cho biÕt ®iÒu nµy.
Theo nh÷ng th«ng tin c¸ nh©n th× cã nh÷ng n¬i cã tíi nöa sè d©n
bÞ chÕt ®uèi hay chÕt ®ãi. Trõ Nam Kú, sù khèn cïng ngù trÞ ë
kh¾p n¬i.
3. Ng©n hµng c«ng nghiÖp Trung Quèc - mµ sù ph¸ s¶n vµ sù
cøu trî ®· g©y nªn nhiÒu tin ®ån trong b¸o chÝ Ph¸p - ®· hoµn l¹i
tiÒn cho kh¸ch hµng ng−êi n−íc ngoµi cña nã, nh−ng kh«ng tr¶ cho
§«ng D−¬ng chót nµo tiÒn gãp 30 triÖu phr¨ng. Vµo nh÷ng ngµy
chãt nµy, nh÷ng chñ nî ng−êi Ph¸p vµ ng−êi An Nam ®· lËp thµnh
mét mÆt trËn thèng nhÊt ®Ó ®ßi nî cña hä.
4. H×nh nh− ChÝnh phñ thuéc ®Þa s¾p ®ång ý cho th−¬ng
nghiÖp NhËt B¶n biÓu gi¸ thÊp nhÊt. Nh÷ng ng−êi An Nam lo sî,
cßn nh÷ng nhµ bu«n Ph¸p chèng l¹i sù ®ång ý nµy.
_______________
1) B¸o c¸o cña NguyÔn ¸i Quèc göi Ban ChÊp hµnh Quèc tÕ Céng
s¶n (BT).

Hå CHÝ MINH TOµN TËP

12
T×nh h×nh chÝnh trÞ:

1. ChÝnh phñ cè søc ng¨n c¶n thanh niªn An Nam ®i häc ë
Ph¸p. §iÒu ®ã ch¾c ch¾n v× lo sî tuyªn truyÒn céng s¶n.
2. Nh÷ng tê b¸o An Nam ®· nãi ®Õn mét Uû ban ®−îc lËp nªn
ë Pari, gåm 10 nhµ chÝnh trÞ, nhµ b¸o vµ nhµ tµi chÝnh ng−êi Ph¸p.
Uû ban nµy cã môc ®Ých nghiªn cøu kh¶ n¨ng b¸n §«ng D−¬ng cho
mét n−íc kh¸c. §ã lµ vÊn ®Ò ®· nªu ra tõ trong chiÕn tranh.
C¨n cø h¶i qu©n cña Anh ë Xanhgapo, nh÷ng cuéc diÔn tËp
cña h¶i qu©n Mü ë Th¸i B×nh D−¬ng vµ sù x©m nhËp khÐo lÐo cña
NhËt B¶n h×nh nh− lµm cho thùc d©n Ph¸p thËt sù lo l¾ng. ë ®©y,
viÖc lo sî chñ nghÜa b«nsªvÝch còng ®¸ng kÓ.
B»ng nhiÒu bµi diÔn v¨n vµ qu¶ng c¸o, ChÝnh phñ th«ng b¸o
mét cuéc c¶i c¸ch lín: ChÝnh phñ s¾p tæ chøc "§¹i héi §«ng
D−¬ng" th−êng trùc. §¹i héi sÏ gåm cã 27 ng−êi Ph¸p - phÇn lín
lµ viªn chøc - ®−îc bÇu 4 n¨m mét lÇn; vµ 17 ng−êi An Nam - tÊt
nhiªn lµ ®−îc chän trong sè nh÷ng ng−êi trung thµnh nhÊt víi
chñ - ®−îc bÇu mét n¨m mét lÇn. §¹i héi cã tiÕng nãi tham kh¶o
cho c«ng viÖc cña ChÝnh phñ, ®iÒu ®ã nghÜa lµ ®¹i héi nµy sÏ rÊt
v« tÝch sù.
3. ChÝnh trÞ b¶n xø:
Cã mét ®¶ng gäi tªn lµ "§¶ng LËp hiÕn An Nam"5. §ã kh«ng
ph¶i lµ mét ®¶ng cã tæ chøc, mµ ®¬n thuÇn chØ lµ mét vµi nhµ trÝ
thøc theo kiÓu Ph¸p ®Æt tªn ®¶ng. Nh÷ng thñ lÜnh cña ®¶ng nµy lµ
nh÷ng ng−êi theo quèc tÞch Ph¸p (cã 250 ng−êi Nam Kú).
C−¬ng lÜnh cña hä. Nh÷ng yªu s¸ch cña hä lµ nh− sau:
a) C¶i c¸ch gi¸o dôc (hiÖn nay cã 90% trÎ em An Nam kh«ng cã
tr−êng häc).
b) C¶i c¸ch vÒ t− ph¸p: cho nh÷ng ng−êi An Nam tèt nghiÖp vÒ
luËt ph¸p ®−îc lµm luËt s− (tíi nay, nh÷ng ng−êi tèt nghiÖp Êy
th−êng cã thÓ hµnh nghÒ ë Ph¸p, nh−ng kh«ng bao giê ë chÝnh ®Êt
n−íc hä, trõ phi hä ®−îc nhËp quèc tÞch Ph¸p).

T×nh h×nh ®«ng d−¬ng

13

ChuÈn y cho nh÷ng ng−êi An Nam quyÒn cã Ban Héi thÈm
(hiÖn nay chØ cã Ban Héi thÈm Ph¸p, v× thÕ, tÊt c¶ nh÷ng ng−êi
Ph¸p ®· giÕt h¹i ng−êi An Nam hay ph¹m nh÷ng téi ¸c kh¸c ®èi
víi ng−êi b¶n xø lu«n lu«n ®−îc miÔn nghÞ).
c) Giíi thiÖu ng−êi An Nam vµo Quèc héi Ph¸p.
d) Më réng viÖc nhËp quèc tÞch Ph¸p.
§Ó tr×nh bµy nh÷ng yªu s¸ch cña hä víi Bé tr−ëng Bé Thuéc
®Þa, hä ®· ph¸i mét ng−êi nguyªn lµ tªn v« chÝnh phñ ng−êi Ph¸p:
Gioãcgi¬ Gr¨nggi¨ng.
B¸o chÝ cña hä.
a. Do cã quyÒn tù do b¸o chÝ nh− nh÷ng c«ng d©n Ph¸p, hä lîi
dông ®iÒu ®ã ®Ó xuÊt b¶n 2 hoÆc 4 tê b¸o mµ 2 tê lín nhÊt cã sè
l−îng ph¸t hµnh mçi ngµy 2.000 b¶n.
b. Hä bao giê còng nóp sau c¸i méc "lßng trung thµnh" khi phª
b×nh c«ng khai nh÷ng khuyÕt ®iÓm cña ChÝnh phñ thuéc ®Þa.
Trong tÊt c¶ c¸c bµi b¸o, hä tuyªn bè "vÜnh viÔn g¾n bã víi mÉu
quèc". Hä theo khuynh h−íng cña §¶ng X· héi cÊp tiÕn Ph¸p
(®¶ng cña Eri«), Ýt nhÊt trong lóc nµy lµ thÇn t−îng lín cña hä.
c. Hä vèn rÊt kÝnh träng TriÒu ®×nh n−íc Nam. §ét nhiªn, hä
®æi giäng vµ b¾t ®Çu c«ng kÝch nã kh¸ thËm tÖ. ThËm chÝ hä cßn
viÕt: "T− t−ëng céng hoµ ®· th¾ng trªn thÕ giíi, vµ nh÷ng ng−êi An
Nam ®· d©n chñ vÒ c¨n b¶n, ®· ®−îc chuÈn bÞ kü ®Ó hiÓu c¸i ®Ñp
cña nã. Mét v−¬ng quyÒn ®Ó ph« tr−¬ng chØ cã thÓ lµm mê ý nghÜa
cña nã tr−íc quÇn chóng".
§iÒu ®ã ë An Nam ®¸ng khÐp téi khi qu©n. Gi¶ dô ...